Middeleeuwse Kerken

IMG_0133
Sint Nicolaaskerk Oldenzijl

Centraal staan de middeleeuwse kerken in alle wandelingen. Groningen heeft een enorme cultuurschat in haar midden dat vrijwel onbekend is. Rik Zaal de bekende reisboekenschrijver stelde een top 5  samen Van locaties die meer dan het bezoeken waard zijn. Daarbij kwamen de middeleeuwse kerken van Groningen op nummer 1 en het rijksmuseum nota bene op 2.

Deze wandelingen stellen deze pareltjes in de “Golden Raand” van Nederland  centraal. Hier en daar worden ook aanvullend de bijzondere kerken bezocht vanwege bouwstijl, historische betekenis  en er worden en er zijn ook een aantal synagogen in de route opgenomen.

U krijgt uitgebreide informatie over architectuur, gewelfschilderingen, houtsnijwerk van 800 tot 400 jaar oud.  Dat wordt ook nog in een liturgische historisch kader geplaatst. Het geschiedenisprincipe van het onbevoordeeld kruipen in de huid van de tijdgenoten van de kunstenaars proberen we toe te passen, hoe vreemd of onbekend ons sommige dingen ook overkomen. Per etappe wordt de informatie over de kerken op de route weergegeven.

Per etappe worden ook de sleuteladressen ( waar de sleutel af te halen is) vermeld. Het verdient aanbeveling om de dag ervoor te bellen en uw bezoek aan te kondigen. De sleutelhouder kan natuurlijk ook even weg zijn.

Bouwstijl Romanogotiek.

De term romanogotiek wordt gebruikt voor een aantal bouwstijlen uit vooral de 13e en 14e eeuw, toen het romaans geleidelijk werd vervangen door de gotiek. Romanogotiek is in feite een nog grotendeels romaanse bouwstijl waarbij gotische vormen werden toegepast en komt vooral voor bij kerken. Doordat veel kerken uit deze periode zijn verdwenen is onduidelijk in hoeverre de romanogotiek zich heeft verspreid. Twee categorieën zijn duidelijk te onderscheiden.

1. De Nederrijnse laat-romaanse stijl wordt ook wel tot de romanogotiek gerekend vanwege de toegenomen verticaliteit door het gebruik van kruisgewelven en het hier en daar toepassen van spitsbogen. In Nederland is de Munsterkerk in Roermond het belangrijkste voorbeeld. Stijlkenmerken zijn verder te vinden aan bijvoorbeeld de oude Sint-Salviuskerk in Limbricht. In Duitsland komt deze stijl meer voor en behoort onder andere de dom van Speyer tot deze groep. Aan het einde van de 19e eeuw vormde deze stijl in Nederland de inspiratie voor de neoromanogotiek, waarvan de van oorsprong Duitse architect Carl E.M.H. Weber de belangrijkste exponent was.

2. In de noordelijke Nederlandse provincies, met name Groningen, en het Duitse Oost-Friesland, kunnen veel kerken tot een zelfstandige romanogotische stijl worden gerekend (zie ook: baksteengotiek). Hoewel deze stijl ongetwijfeld uit het romaans is voortgekomen onderscheidt deze romanogotiek zich duidelijk van het romaans. Kerken in deze groep, die zonder uitzondering zijn gebouwd van baksteen, hebben een muurindeling in horizontale banden, met daarin blinde nissen als versiering. De topgevels van het transept zijn eveneens met nissen versierd. De aanvankelijk kleine ramen liggen verdiept in de muur en zijn voorzien van kraalprofielen. In het interieur valt het gebruik van meloengewelven op. Binnen deze stijl heeft zich een ontwikkeling voorgedaan, waarbij de oudste voorbeelden gekenmerkt worden door een veelvuldiger gebruik van nissen en geveldecoratie dan de latere voorbeelden. Geleidelijk werden deze minder toegepast, werden de ramen groter en werden voorheen ronde bogen vervangen door puntige, totdat uiteindelijk puur gotische vormen werden gebruikt.

Het oudste voorbeeld van deze stijl in Nederland is het koor van de    Donatuskerk van Leermens. De kerken van Stedum en van Zuidbroek zijn redelijk complete voorbeelden van de vroege stijl. De kerk van Noordbroek vertoont een overgang richting de gotiek. In deJacobuskerk van Zeerijp is het laatste stadium van de romanogotiek vertegenwoordigd; deze kerk vertoont puur gotische vormen in combinatie met romanogotische bouwwijze en details. Klik hier voor de actuele lijst van de kerken van SOGK met de lokale sleuteladressen.

Stichting Oude Groninger Kerken.

Inmiddels staat de teller op 83 kerken die door de SOGK worden beheerd omdat het in eigen beheer instandhouden ook in het licht van de aardbevingen steeds meer een ondoenlijke klus blijkt voor lokale kerkbesturen.

Lokale stichtingen en lokale kerken.

Bij lokale stichtingen zijn de kerken goed bereikbaar via sleuteladressen vermeld bij  de informatie van de  dagetappe of rondwandeling of ze zijn standaard overdag geopend.

Raad van kerken.

De overige kerken die nog gewoon worden beheerd door de plaatselijk christelijke gemeente zijn ook grotendeels bereikbaar via sleuteladressen. De Stichting Pelgrimeren in Groningen heeft afspraken gemaakt met de Raad van Kerken om lokale kerken te stimuleren ook via sleuteladressen toegankelijk te maken voor pelgrims .  De sleuteladressen staan ook weer vermeld bij de dagetappes.

%d bloggers liken dit: