ONTDEKKEN CULTUURHISTORIE

Het leven wordt achterwaarts begrepen, maar moet voorwaarts worden geleefd; 
S. Kierkegaard.

Cultuurlandschap.

Noord Groningen heeft een ongekend aantal cultuurhistorische

Menkemaborg

schatten. Het merendeel is nog intact en er zijn veel sporen te ontdekken van de cultuurhistorie. Of het nu gaat om Wierden, oude rivierbeddingen, onaangetaste kavelstructuren en waterlopen, dijken en kerkenpaden, sluizen, molens, voorwerken, kloosterterreinen en borgen en borgterreinen het is in overvloed aanwezig. Dit maakt Groningen echt uniek omdat verstedelijking nagenoeg niet heeft plaatsgevonden of de oorspronkelijke structuur nauwelijks heeft aangetast. Dat maakt het wandelen door het cultuurlandschap van  Groningen tot een unieke ervaring. Je maakt eigenlijk al wandelend een reis door de tijd. Je “her-innert” het verleden.

Cultuurlandschap ontstaat door het samenspel van natuur en mens om het landschap te bewonen en te bewerken. Noord Groningen is bijvoorbeeld met het 2500 jaar oude cultuurlandschap een van de oudste in Europa.  Maar ook de Veenkolonien en Westerwolde en Westerkwartier ademen eeuwenlange historie uit. Veel terreinen en gebieden zijn recent ontsloten door de aanleg van voet- en fietspaden. We ontdekken onze cultuurhistorische wortels in de eeuwenlange worsteling met de natuurelementen.

Cultuurhistorie en kerkgeschiedenis.

De kerkgeschiedenis staat niet los van de cultuurhistorie maar is er ook onderdeel van.  Zo heeft de Germaanse godsdienst het ongeveer tot de 10’e eeuw volgehouden. Veel elementen van die cultuur zijn nog aanwezig in bijvoorbeeld:  het kerstfeest, de namen van de dagen maar ook in allerlei elementen in het rooms-katholiek religieuze leven. We spreken vaak over 2000 jaar christendom maar dat is voor onze regio ongeveer 1100 jaar of ruwweg 50 generaties. Ook de reformatie wortelt in de cultuurhistorische bedding van de opstand tegen Spanje, renaissance, en de boekdrukkunst om maar een paar voorbeelden te noemen.

Een andere benadering van de geschiedenis.
We benaderen de geschiedenis vaak vanuit een perspectief hoe het afgelopen is. Daarmee wordt de geschiedenis geen recht gedaan. We moeten proberen in de huid te kruipen van het verleden zonder de afloop al in ons hoofd te hebben. Dan kunnen we pas dichterbij komen alsof we erbij waren.   Veel cultuurhistorie wordt vooral bezien vanuit het gevoel wij weten nu gelukkig beter en we zijn geen

primitieve middeleeuwers meer. Daarmee ontnemen we onszelf het zicht op de historie en zijn we bevooroordeeld.  De Amerikaans Barbara Tuchman heeft een manier van benadering ontwikkeld om het te beschrijven zonder dat er “vooruitgezien” mag worden. Tijdens de wandelingen zullen we proberen dit uitgangspunt te hanteren.

Toponiemen en hydroniemen.
Aan de hand van de namen van dorpen en watergangen kunnen we veel aflezen omdat het vaak verbasteringen zijn van de betekenis van de  locatie of water. Veel namen en uiteinden  van namen zijn afkomstig uit het Germaans taal. Bijvoorbeeld het dorp Sauwerd ontleent zijn naam aan graszode (= in het germaans “Sau”). En “werd” is de verbastering van wierde.

%d bloggers liken dit: